نخ ویسکوز تشکیل دهنده فرش ماشینی ابریشمی

ویسکوز Viscose در دسته الیاف بازیافتی سلولزی قرار می گیرد.

نام کامل ویسکور، «ویسکوزریون» است و مهم ترین لیف بازیافتی است که تاکنون بشر توانسته آن را تولید کند.

الیاف بازیافتی ، الیافی هستند که مواد اولیه یا پلیمر آنها در طبیعت موجود است. پلیمر لیف ویسکوز، سلولز است که از چوب درختان به دست می آید.

لیف ویسکوز فرآیند تولید بسیار پیچیده و طولانی دارد. همین امر سبب شده است تا علی رغم ارزانی مواد اولیه آن (چوب درختان)، ویسکوز گران تر از الیاف متداولی مانند پلی استر و پلی پروپیلن باشد.

ویسکوز، نه تنها در ایران بلکه در بسیاری از کشورهای دنیا تولید نمی شود.

دلیل اصلی این امر، تنها عدم وجود دانش فنی تولید نیست، بلکه برای تولید این الیاف به مقدار بسیار زیادی آب (۱۵۰۰ لیتر آب به ازای یک کیلوگرم لیف ویسکوز) و چوب درخت نیاز است که به طور طبیعی در بسیاری از کشورهای دنیا وجود ندارد.

بنابراین کل ویسکوز مورد نیاز کشور، از خارج تامین می شود.

ویسکوز، لیفی با چگالی ۵/۱ گرم بر سانتی متر مکعب (تقریباً مشابه پنبه و جوت) است. بنابراین این لیف در زمره سنگین ترین الیاف متداول قرار می گیرد.

سایر الیاف متداول یعن پشم، ابریشم، پل استر، پلی پروپیلن، اکریلیک و نایلون همگی سبک تر از ویسکوز هستند.

استحکام لیف ویسکوز در حالت استاندارد بین ۲ تا ۵/۲ گرم بر دنیر است که نشان می دهد این لیف در مقایسه با سایر الیاف، از استحکام کمتری برخوردار است.

علاوه بر آن، تحقیقات نشان داده است که این لیف، با مرطوب شدن نزدیک به نیمی از استحکام خود را از دست می دهد.

ازدیاد طول تا حدّ پارگی این لیف بین ۱۸ تا ۲۲% می باشد.

بازگشت پذیری این لیف به ویژه در مقابل نیروهای فشاری وارده، ضعیف است. میزان جذب رطوبت بازیافتی ویسکوز ۱۱% و از زمره الیاف آبدوست محسوب می شود.

نخ ویسکوز

این لیف نقطه ذوب ندارد. لیف ویسکوز مخصوصاً در حالت فیلامنت دارای درخشندگی و براقیتی خاص و بیش از سایر الیاف متعارف می باشد.

این لیف، بیشتر به صورت استپل الیاف کوتاه به بازار عرضه می شود. الیاف استیپل ویسکوز در سیستم ریسندگی الیاف کوتاه به صورت ۱۰۰% یا به صورت مخلوط با سایر الیاف از جمه استر به نخ تبدیل می شوند.

ویسکوز نقش بسیار کمرنگ تری نسبت به الیافی چون پلی پروپیلن ، اکریلیک و پلی استر در صنعت فرش ماشینی جهان دارد.

این لیف به مقدار اندک و عموماً در فرش های تولید کشور بلژیک و به مقدار بسیار کمتر در برخی کشورها مانند ترکیه جهت نخ خاب فرش های ماشینی به کار می رود.

از آن جایی که خواص بازگشت پذیری این لیف ضعیف است، فرش های ویسکوزی را با ارتفاع خاب کوتاه (۶ میلی متر و کمتر) می بافند تا مشکل سفت و سخت شدن فرش در اثر پاخوردن، کمتر و حتی الامکان دیرتر خود را نشان دهد.

در ایران، در اواسط دهه ۸۰ شمسی از ویسکوز فیلامنتی برای نخ خاب فرش ماشینی استفاده می شد.

البته نخ های خاب ویسکوز فیلامنتی، تنها در بخش های کوچکی از فرش که باید گل ها براق تر و با جلوه بشتر به نظر برسند، بافته می شدند.

این کار به تقلید از نوعی قالی دست باف موسوم به «قالی گل ابریشم» انجام می شد.

در این نوع قالی، تمام نخ های خاب از جنس پشم بوده، لیکن برای بافتن گل های نقشه فرش، از نخ های ابریشم استفاده می کردند.

این کار سبب می شد تا گل های فرش جلوه بیشتری نسبت به سایر قسمت های فرش داشته باشد.

دقیقاً به همین علت ، در آن زمان به فرش های ماشینی که در آنها از ویسکوز استفاده شده بود نیز، گل ابریشم گفته می شد و نخ خاب ویسکوز نیز به نام «نخ ابریشم مصنوعی» در بازار خرید و فروش می شد.

فرش ماشینی

با توجه به هدف از کاربرد ویسکوز در فرش ماشینی، میزان استفاده از این نوع نخ خاب در هر فرش، بسیار کم و حتی کمتر از ۱% وزن فرش ماشینی بافته شده را به خود اختصاص می داد.

نخ خاب ویسکوز تنها چند سال توانست در صنعت فرش ماشینی ایران دوام بیاورد.

با ورود نخ های خاب پلی استر، که دارای استحکام بالاتر بوده، به وفور در داخل تولید می شدند و مهم تر از همه بسیار ارزان تر از ویسکوز بودند، نخ خاب ویسکوز از چرخه تولید فرش ماشینی ایران کاملاً حذف شد.

اخیراً با توجه به رویکرد صادراتی تولید فرش ماشینی در ایران، زمزمه هایی مبنی بر استفاده از این نوع الیاف، به عنوان نخ خاب جهت تولید محصولات صادراتی توسط برخی کارخانجات فرش ماشینی مطرح می باشد.

منبع :

کتاب فرش ماشینی؛ تاریخچه،ساختار،مواد اولیه،روش تولید، نوشته دکتر منصور دیاری بیدگلی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کاشان – پاییز ۱۳۹۵
دیدگاه‌ها ۰

*
*