فرش ماشینی کاشان، بیواسطهفرش دستباف همدان؛ ویژگی‌ها، انواع، طرح‌ها و عوامل قیمت
· ایران کارپت
فرش دستباف همدان نام فرش‌هایی است که در شهرها و روستاهای استان همدان بافته می‌شوند و از قدیم در بازار همدان خرید و فروش می‌شده‌اند. نشانهٔ اصلی‌شان بافت «یکپود» است: بعد از هر ردیف گره فقط یک رشته پود رد میشود. گره ترکی (متقارن)، چله و پود پنبهای، پرز پشمی، نقشههای بیشتر هندسی و رنگ‌های قرمز و سرمه‌ای از ویژگی‌های دیگر آن است. فرش همدان را بیشتر با نام محل بافتش می‌شناسند؛ مثل حسینآباد، انجلاس، مزلقان، ملایر، ازندریان و مهربان. در این راهنما ویژگی‌ها، انواع، طرح‌ها و عوامل قیمت فرش دستباف همدان را می‌خوانید.
ویژگی‌های فرش دستباف همدان چیست؟
همدان، که در گذشته اکباتان نام داشت، از قدیم بازار فرش روستاهای غرب ایران بوده است. هر روستا نقشه‌ها و رنگ‌بندی خودش را داشته، ولی ساختار بافت در بیشتر آن‌ها مشترک است:
| ویژگی | فرش دستباف همدان |
|---|---|
| پود | یکپود؛ یک رشته پود بعد از هر ردیف گره |
| گره | ترکی (متقارن) |
| چله و پود | بیشتر پنبهای |
| پرز | پشم؛ در فرشهای قدیمی گاهی کرک شتر یا پشم به رنگ شتری |
| نقشه | بیشتر هندسی؛ هراتی (ماهی)، ترنج‌دار و نقشههای ذهنی روستایی |
| رنگ | قرمز، سرمه‌ای و عاجی؛ در فرشهای تازه‌تر سبز، قهوه‌ای و آبی روشن هم دیده میشود |
| اندازه | قالیچه و کناره زیاد بافته میشود؛ قالی بزرگ هم هست |
بافت یکپود یعنی چه؟
در بیشتر فرشهای شهری، مثل کاشان، بعد از هر ردیف گره دو رشته پود رد میشود. در فرش همدان فقط یکی. نتیجه این است که در پشت فرش، پود میان ردیف‌ها دیده میشود و گره‌ها کمی کج‌تر و نامنظم‌تر می‌نشینند. فرش یکپود سبک‌تر و انعطاف‌پذیرتر است و دیدن پود از پشت آن، ساده‌ترین راه تشخیص فرش همدانی است.
گره ترکی
در گره ترکی، نخ پرز دور هر دو تار می‌پیچد و دو سرش از وسط آن دو تار بیرون می‌آید. این گره محکم است و در فرش‌هایی که برای مصرف روزانه بافته می‌شوند رایج است. تفاوت گره ترکی و فارسی را در آشنایی با انواع گره در فرش ایرانی بخوانید.
پرداخت فرش
در فرشهای شهری همدان، پرز را پس از پایان بافت کوتاه و یکدست می‌کنند. در بسیاری از قالیچه‌های روستایی این کار هم‌زمان با بافت انجام میشود؛ برای همین سطح آن‌ها گاهی کمی ناهموارتر است.
انواع فرش دستباف همدان
در بازار، فرش همدان را با نام شهر یا روستای بافتش می‌شناسند. چند نوع شناخته‌شده:
فرش حسینآباد
از شناخته‌شده‌ترین فرشهای همدان است. زمینه بیشتر قرمز، آبی یا عاجی است و نقشهٔ هراتی ریز، گاهی با ترنجی کوچک در مرکز، در آن رایج است. چله پنبهای و بافت محکم دارد و برای مصرف روزانه بادوام است.
فرش انجلاس
در جنوب استان همدان بافته میشود و مثل بیشتر فرشهای همدانی یکپود و با گره ترکی است. نقشهٔ غالبش هراتی است و از نظر ظاهر و رنگ‌بندی (قرمز، آبی و عاجی) به حسینآباد شبیه است.
فرش مزلقان
نشانهٔ آن ترنج بزرگ مرکزی با لبه‌های دندانه‌دار و پله‌ای است. ترنج و لچک‌ها با گل‌های هم‌شکل پر می‌شوند. بافتش یکپود و با گره ترکی است.
فرش ملایر و ازندریان
ملایر و شهرها و روستاهای اطرافش، از جمله ازندریان و جوزان، از مراکز قدیمی قالیبافی استان‌اند. فرشهای این منطقه تنوع زیادی دارند و از قالیچه‌های روستایی هندسی تا فرشهای ریزتر با نقشههای گل‌دار را شامل می‌شوند. کیفیت و قیمت فرش ازندریان، مثل هر فرش دستباف دیگر، از یک فرش تا فرش دیگر فرق دارد؛ نام محل به‌تنهایی قیمت را تعیین نمی‌کند.
فرش مهربان
فرش مهربان از قالیچه‌های روستایی نام‌آشنای منطقهٔ همدان است، با نقشههای هندسی درشت، ترنج‌های لوزی و رنگ‌های شاد. کارشناسان فرش همدان، مهربان و جوزان را از نام‌هایی می‌دانند که در بازار جهانی هم شناخته شده‌اند.
طرح‌های رایج در فرش همدان
- هراتی یا ماهی: یک گل مرکزی که چهار برگ کشیده دورش را گرفته‌اند. برگ‌ها به ماهی کوچک شبیه‌اند و به همین دلیل به آن «ماهی‌درهم» هم می‌گویند. این نقشه از هرات به نواحی مختلف ایران رسیده و در همدان بسیار رایج است. داستان این نقش را در سیر تحول نقش ماهی در فرش بخوانید.
- ترنج‌دار: ترنج لوزی یا چندضلعی در مرکز، گاهی چند ترنج پشت‌سرهم که با یک میله به هم وصل شده‌اند.
- نقشههای ذهنی: بافنده‌های روستایی بسیاری از نقشه‌ها را بدون نقشهٔ کاغذی و از حافظه می‌بافند؛ برای همین دو فرش از یک روستا هم کاملاً یکسان نیستند.
- نقش جانوران و اشیا: پرنده، بز، شیر و نقش‌های ساده‌شدهٔ دیگر در قالیچه‌های روستایی دیده میشود.
قالیبافان شهر همدان در یک قرن گذشته طرح‌های رایج ایرانی مثل افشان و لچک‌ترنج را هم بافته‌اند. وضعیت امروز این صنعت و کم‌رونق شدنش در گزارش فرش دستباف همدان؛ از اوج تا فرود آمده است.
قیمت فرش دستباف همدان به چه چیزهایی بستگی دارد؟
فرش همدان بیشتر فرشی روستایی و کاربردی است و در مقایسه با فرشهای ریزبافت شهری، معمولاً قیمت منطقی‌تری دارد. ولی دامنهٔ قیمتش زیاد است و یک قالیچهٔ تازهٔ ساده با یک فرش قدیمی و کم‌یاب هم‌قیمت نیست:
- اندازه: قیمت فرش دستباف معمولاً متری حساب میشود.
- رج و تراکم: گره بیشتر در هر ۷ سانتی‌متر یعنی کار بیشتر و قیمت بالاتر.
- جنس پشم و رنگ: پشم مرغوب و رنگ گیاهی ارزش فرش را بالا می‌برد.
- قدمت و سلامت: فرشهای کهنه و سالم ارزش کلکسیونی دارند؛ پوسیدگی، رفوی زیاد یا رنگ‌رفتگی قیمت را پایین می‌آورد.
- نقشه و محل بافت: بعضی نام‌ها، مثل حسینآباد یا مزلقان، در بازار شناخته‌ترند.
توضیح کامل‌تر این عوامل در دلیل تفاوت در قیمت فرش دستباف آمده است.
هنگام خرید فرش دستباف همدان به چه چیزهایی دقت کنیم؟
- پشت فرش را ببینید. پود یگانه میان ردیف‌ها باید پیدا باشد؛ اگر فرش دوپود است، احتمالاً همدانی نیست.
- رنگ را امتحان کنید. دستمال سفید نم‌دار را روی رنگ‌های تند بکشید؛ رنگ نباید پس بدهد.
- صاف بودن را بسنجید. فرش را پهن کنید؛ لبه‌ها نباید موج داشته باشند و فرش نباید کج باشد. در فرش روستایی کمی نامنظمی طبیعی است.
- رفو و وصله را پیدا کنید. پشت و روی فرش را زیر نور ببینید. رفوی ماهرانه عیب نیست، ولی باید در قیمت دیده شود.
- بو و رطوبت: بوی نم یا پوسیدگی چله در فرشهای کهنه نشانهٔ آسیب است.
نشانههای بیشتر را در راه‌های شناخت فرش دستباف نامرغوب ببینید.
اگر نقشهٔ همدانی را با بودجهٔ کمتر می‌خواهید
نقشههای هراتی، ترنج‌دار و رنگ‌های قرمز و سرمه‌ای که در فرش همدان می‌بینید، در فرش ماشینی هم بافته می‌شوند. فرش ماشینی یکدست‌تر، سبک‌تر و ارزان‌تر است و برای اتاق‌های پررفت‌وآمد گزینهٔ کاربردی‌ای است؛ فرش دستباف ارزش هنری و ماندگاری خودش را دارد. مقایسهٔ این دو را در فرش ماشینی یا فرش دستباف بخوانید. ایران کارپت فرش ماشینی را بی‌واسطه از کارخانه‌های کاشان می‌فروشد؛ فرشهای ضخیم و نرم با نقشههای سنتی را در دستهٔ فرش ۷۰۰ شانه ببینید. برای پرسش با شمارهٔ ۰۹۱۲۵۳۴۷۵۹۶ تماس بگیرید.
پرسش‌های رایج دربارهٔ فرش دستباف همدان
فرش دستباف همدان را چطور تشخیص دهیم؟
از پشت فرش. فرش همدان یکپود است و میان هر دو ردیف گره یک رشته پود دیده میشود. گره ترکی، چلهٔ پنبهای و نقشههای هندسی هم از نشانههای آن است.
معروفترین انواع فرش همدان کداماند؟
حسینآباد، انجلاس، مزلقان، مهربان و فرشهای ملایر و ازندریان از نامآشناترین انواع فرش دستباف استان همداناند.
فرش همدان بادوام است؟
بله. گره ترکی و چلهٔ پنبهای فرش همدان را محکم و مناسب مصرف روزانه میکند. دوام هر فرش به کیفیت پشم و نگهداری آن هم بستگی دارد.
نقشهٔ ماهی در فرش همدان یعنی چه؟
همان نقشهٔ هراتی است: گلی در مرکز و چهار برگ کشیده دور آن که به ماهی شبیه‌اند. این نقشه در فرشهای حسینآباد و انجلاس بسیار رایج است.
چرا قیمت فرشهای همدان این‌قدر متفاوت است؟
اندازه، رج، جنس پشم و رنگ، قدمت و سلامت فرش قیمت را تعیین می‌کنند. یک قالیچهٔ تازهٔ روستایی و یک فرش قدیمی سالم ممکن است هر دو «همدانی» باشند، ولی ارزش متفاوتی دارند.
برای نگهداری درست فرش دستباف، حفظ و نگهداری فرش دستباف را بخوانید.
